سندروم روده تحریک پذیر را نمیتوان یک بیماری دانست بلکه یک سندروم (نشانگان) شایع بوده و عبارت است از: تغییر حرکات روده و افزایش حساسیت دستگاه گوارش و افزایش تاثیرپذیری احشا از محرکهای بیرونی و درونی سندروم روده تحریک پذیر باعث سو هاضمه و سو جذب مواد مغذی نمیشود. در IBSالتهاب و صدمه بافتی مشخص وجود ندارد.
در همه افراد مبتلا، سیستم عصبی- روده ای به وجود غذا، ترکیبات شیمیایی و مقدار آن حساس است. سندروم روده تحریک پذیر انقباضات منظم روده بزرگ را سبب میشود. در فرد مبتلا به سندروم روده تحریک پذیر (IBS)تمایل شدید به دفع میتواند زودتر روی داده و با دل درد، دل پیچه و اسهال همراه باشد.
شیوع: اولین بار علائم بین دوران نوجوانی و دهه چهارم زندگی بروز مینماید اما بسیاری از افراد مشکل خود را با پزشک در میان نمیگذارند. شیوع این سندروم در ۱۵ درصد زنان و ۱۰ درصد مردان گزارش شده است. علائم و نشانهها: سندروم روده تحریک پذیر به طور معمول دارای یکی از سه علامت است: اسهال، یبوست یا درد شکمی. اما بیماران ممکن است ترکیبی از همه آنها را داشته باشند.
نفخ و احساس تخلیه ناقص و مخاط در مدفوع نیز ممکن است بروز نماید. عوامل استرس زا باعث شروع این سندروم یا بدتر شدن علائم آن میشوند.
عوامل موثر: علاوه بر الگوهای رژیمی و استرس، عواملی که ممکن است موجب بدتر شدن علائم شوند عبارتند از: استفاده زیاد از ملینها یا آنتی بیوتیکها، کافئین، داشتن پیشینه بیماری معدی روده ای و اختلال در تنظیم خواب، استراحت و دریافت مایعات درمان: سندروم روده تحریک پذیر یک اختلال کارکردی است، بدین معنی که به چگونگی عملکرد روده و نه عیب ساختمانی مرتبط میشود.
از این رو درمان علائم، کلید اصلی کاهش درد و ناراحتی است. آموزش، تجویز دارو، مشاوره و رژیم غذایی نقش موثری در درمان دارند. نکته ای که اهمیت دارد این است که افراد رژیمی داشته باشند که با اطمینان از دریافت کافی مواد مغذی از بروز علائم گوارشی نیز تا حد امکان پیشگیری کند. رژیم غذایی: بسیاری از مردم میگویند که علائم آنها با خوردن برخی غذاها آغاز میشود.
در نتیجه باید غذاهایی را که آغاز علائم را سبب میگردند، شناسایی نموده و از مصرف آنها خودداری کرد. این افراد در مقایسه با افراد سالم به بی احتیاطیهای رژیم غذایی و عوامل اجتماعی روانی واکنش بیشتری نشان میدهند. افراد سالم ممکن است در پاسخ به همه عوامل ذکر شده آشفتگیهای خفیف معدی-روده ای را تجربه کنند.
موارد استرس زای زندگی مانند تغییر شغل، مسافرت، تغییر مکان یا موقعیتهای نامناسب اجتماعی ممکن است موجب شروع علائم و وخامت آنها گردد و بسیاری از تلاشهای درمانی را تحت شعاع قرار دهد.
افزایش فیبر غذایی تا حدی ممکن است به حرکات طبیعی روده کمک کند. اگر بیمار قادر به دریافت کافی فیبر از منابع غذایی نباشد، میتوان از مکملهای پودر فیبر استفاده کند که باید به همراه آن مقادیر کافی مایعات نیز مصرف کند.
در این بیماران، چربی اضافی رژیم غذایی، کافئین (قهوه و چای)، قندهایی چون لاکتوز، فروکتوز (شیر و لبنیات و برخی میوهها) و غذاهای سنگین در مقایسه با اشخاص طبیعی کمتر تحمل میشوند. در بیماران دارای تاریخچه خانوادگی آلرژی، ممکن است حساسیت به مواد غذایی خاص، علت IBSباشد. در این شرایط آزمایش حذف مواد غذایی و بررسی نتیجه حاصل، ممکن است به تشخیص عامل غذایی اصلی کمک نماید.
توصیههای تغذیه ای
- روزانه ۶ تا ۸ لیوان آب بنوشید. به ویژه اگر اسهال دارید این کار مفید است. مصرف نوشابههای کربونه میتواند به دلیل وجود گاز، ناراحتی را افزایش دهد.
- خوردن مقدار بیشتر فیبر مفید است. فیبر غذایی اغلب در کاهش علائم IBSهم در بیماران مبتلا به اسهال و هم در مبتلایان به یبوست کمک کننده است. غلات و نان سبوس دار، میوهها و سبزیجات منابع غنی از فیبر هستند. مصرف مقادیر زیاد سبوس گندم به مدت طولانی توصیه نمیشود زیرا ممکن است باعث تشدید علائم در برخی افراد مبتلا به IBSشود. آغاز یک رژیم غذایی غنی از فیبر میتواند تولید گاز و نفخ را برای چند هفته ای افزایش دهد بنابراین توصیه میشود که آن را به تدریج به رژیم غذایی خود بیفزایید.
- سعی کنید غذا را در وعدههای کوچک به دفعات بیشتر مصرف کنید. حجم زیاد غذا میتواند دل پیچه و اسهال را سبب شود.
- مصرف غذاهای حاوی باکتریهای مفید از قبیل ماست یا مکمل پروبیوتیک کمک کننده است: افزایش باکتریهای مفید میتواند به بازگشت تعادل میکروبی روده به وضعیت طبیعی یا اتصال باکتریهای مولد بیماری به دیواره روده پیشگیری کند.
- از مصرف غذاهای مشکل ساز پرهیز کنید. الکل، شکلات، کافئین و شیرین کنندههای عاری از شکر مانند سوربیتول و مانیتول میتوانند آغاز علائم را سبب شوند. غذاهای پرچرب نیز میتوانند علائم را بدتر کنند. همچنین ممکن است خوردن میوه جات خشک یا آب میوههای تجاری و یا میوه جات به مقدار زیاد به خصوص آلوها، هلو و شلیل، انبه، هندوانه، سیب، زردآلو، گیلاس، شاه توت، خرمالو و یا سبزیجاتی چون بامیه، سیر و پیاز و موسیر، کلم، قارچ، چغندر و پسته و عسل و محصولات گندم موجب ناراحتی روده ای شود.
- در فواصل منظم غذا بخورید. خوردن غذا در فواصل منظم میتواند کارکرد رودهها را بهبود بخشد.
- داروهای ضد اسهال و داروهای ملین را برای مصرف زیاد و طولانی مدت ساخته نشده اند. با پزشکتان مشورت کنید.
- غذاهای کم چرب، انقباضات روده ای بعد از مصرف غذا را کاهش میدهد، یعنی باعث کاهش دردهای شکمی میشود.
- غذاهایی که باعث تولید گاز و نفخ میشوند را مصرف نکنید. این غذاها شامل: انواع کلم، پیاز، پیازچه، فلفل سبز، عدس، نخود، لوبیا و نوشابههای گازدار است.
- آدامس نخورید، زیرا باعث بلعیدن مقدار زیادی هوا میشود.
- اگر بعد از مصرف لبنیات دچار اسهال شدید، احتمالا دچار عدم تحمل لاکتوز هستید و باید از خوردن لبنیات پرهیز کنید.
در صورت تمایل به مصرف میتوانید لبنیات را به تدریج در مقادیر کم به رژیم غذایی خود اضافه کنید و یا از محصولات بدون لاکتوز استفاده کنید. کاهش سطح استرس و اضطراب: از قرار گرفتن در شرایط استرس زا اجتناب کنید. راههای کمک کننده برای کاهش سطح استرس شامل مشاوره، تمرکز، ورزش منظم، آرامش بخشی عضلانی، تنفس عمیق و … میباشد. فعالیت بدنی و ورزش: به طور منظم ورزش کنید.
بسیاری از بیماران بهبود علائم را فقط با قدم زدن به مدت نیم ساعت در روز گزارش میکنند. ورزش همچنین در کاهش استرس موثر است.
تهیه و تدوین: فرشته نخعی کارشناس تغذیه و رژیم درمانی – واحد آموزش
کد سند: NSH-NU-BR-37