حاملگی خارج از رحم به حالتی گفته میشود که تخمک لقاح یافته در جایی به غیر از دیواره داخلی رحم مستقر میشود و شروع به رشد میکند. ۹۸ درصد از حاملگیهای خارج از رحم درون لولههای فالوپ (لوله رحمی) اتفاق میافتد، با این حال امکان دارد در نقاط دیگری مثل تخمدان، گردن رحم وحفره شکمی نیز رخ دهد.
علایم بارداری خارج رحمی -خونریزی واژینال یا لکه بینی آمنوره یا عدم قاعدگی-تهوع استفراغ-درد در ناحیه شکم گرفتگی عضلات-احساس درد تنها در یک طرف بدن سرگیجه-ضعف غش کردندرد در ناحیه مقعد-درد در ناحیه گردن یا شانه اگر یکی از عوامل خطر ذکر شده را دارید، سریعا به پزشک زنان خود مراجعه کنید. بارداری خارج رحمی میتواند سبب اختلال در بارداریهای بعدی شود.
بنابراین غنیمت شمردن فرصت و مراجعه سریع به پزشک لازم است. کسی که دچار بارداری خارج رحمی شده است، باید سریعا تحت درمان قرار بگیرد. باید بدانید که در مواردی که حاملگی خارج از رحم اتفاق میافتد امکان ادامه بارداری نیست و ختم بارداری یا سقط جنین باید انجام شود تا اتفاقی برای مادر نیفتد. (در مواردی که دیر تشخیص داده شود خطر مرگ مادر هم وجود دارد).
روش درمان به زمان تشخیص و اینکه تشخیص چقدر قطعی باشد و همچنین به اندازه جنین و تکنیکهای در دسترس بستگی دارد و هدف پزشک خارج کردن جنین و حفظ توانایی باروری است. درمان دارویی بارداری خارج از رحمی در صورتی که بارداری خارج از رحم زود تشخیص داده شود از داروی متوتروکسات استفاده میشود.
متوتروکسات یک داروی ضد سرطان است که به صورت وریدی تزریق میگردد و از رشد سلولها جلوگیری مینماید و سلولهای موجود را در طول زمان در بدن شما حل میکند. پس از تزریق این دارو، پزشک میزان هورمون بارداری شما را بررسی میکند و در صورت بالا باقی ماندن سطح هورمون بارداری یا hCGممکن است پزشک تزریق یک متوتروکسات دیگر را تجویز نماید.
درمان دارویی معمولا اولین انتخاب برای درمان این مشکل میباشد و آزمایش خون به مدت چند روز تا چند هفته پس از تزریق دارو، مورد پیگیری منظم قرار میگیرد. تزریق متوتروکسات معمولا در موارد زیر موثر واقع میشود: -۱هنگامی که سطح هورمون بارداری پایین باشد. ۲هنگامی که جنین دارای هیچ گونه فعالیت قلبی نباشد.
درمان بارداری خارج از رحمی با جراحی اگر وضعیت مادر خوب بوده و جنین نیز هنوز خیلی بزرگ نشده باشد که آسیب به لولههای رحمی وارد کرده باشد میتوان از جراحی لاپاروسکوپی نیز برای خارج کردن آن استفاده کرد. با استفاده از یک دوربین بسیار کوچک داخل لگن مشاهده شده و جراحی نیز با لوازم بسیار ریز و دقیق انجام میشود.
این عمل با بی حسی موضعی انجام میشود و نقاهت آن کمتر از یک هفته خواهد بود. البته نیاز به تجهیزات و پزشک متخصص کاملا ورزیده در استفاده از این روش دارد.در صورتی که افزایش سن بارداری و سایز جنین منجر به آسیب جدی در ناحیه شده و یا خونریزی شروع شده باشد بهترین روش جراحی با بیهوشی و باز کردن شکم است تا جنین و کلیه نسوج آسیب دیده خارج شود.
ممکن است در شرایطی بتوان لوله رحم را ترمیم کرد اما گاهی لازم است کل یک لوله خارج شود و این مساله روی توانایی باروری در آینده تاثیرگذار خواهد بود. دوره نقاهت در جراحی شکمی حدود ۶ هفته خواهد بود. نابراین بهتر است سعی شود که پیش از پارگی و تخریب لوله، بارداری خارج از رحمی تشخیص داده شود.
با تشخیص زود هنگام میتوان مانع از بروز خونریزی داخلی بدلیل پارگی و خونریزی لوله و احتمالا از دست دادن لوله رحمی شد. اغلب بارداریهای خارج رحمی حدود هفتههای ۶ تا ۸ بارداری شناسایی میشوند. کلید تشخیص زود هنگام، توجه به علائم و رابطه مناسب بین شما و پزشک و بحث در مورد وجود هر نوع علامت و شدت آن است. چگونه میتوان از بارداریهای خارج رحمی پیشگیری کرد؟
بانوان عزیز باید نظارت کامل بر بهداشت بارداریخود داشته باشند، مخصوصا اگر باردار هستند و یا به زودی قصد باردار شدن را دارند، باید از هر گونه بیماریهای منتقله از راه جنسی مانند سوزاک و … پیشگیری کنند. از هر گونه شرایطی که منجر به زخم و آسیب لولههای فالوپ میشود، پرهیز کنند.
اگر قصد باردار شدن دارید و در عین حال سیگارمصرف میکنید، باید بدانید خود را در معرض خطر بارداری خارج رحمی قرار میدهید.
اگر سابقه ابتلا به PID(عفونت لگن) و آندومتریوز و یا جراحیهای ناحیه شکمی دارید، خطر شما برای ابتلا به بارداری خارج رحمی افزایش یافته است. بنابراین بهتر است قبل از بارداری و اوایل بارداری شرایط خود را در زمینه بارداری افزایش دهید. باید با علائم بارداری خارج رحمی آشنا باشید و درصورت مواجهه با علائم آن، فورا به پزشک مراجعه کنید.
-اگر در گذشته سابقه ابتلا به بارداری خارج رحم را داشته اید، باید قبل از اقدام برای بارداری مجدد تحت نظر پزشک زنان قرار بگیرید.
اگر تست بارداری شما مثبت شده است و در عینحال خونریزی دارید و یا علایم گفته شده در بالا را تجربه میکنید، باید به پزشک مراجعه کنید تا متخصص زنان به معاینات ناحیه لگن شما بپردازد و در صورت صلاحدید، سونوگرافی واژینال را به شما پیشنهاد دهد تا در صورت بارداری حارج از رحمی سریعا اقدام به درمان شما کند
تهیه و تدوین: هما یکتاپور – واحد آموزش
منبع: زنان وزایمان ویلیامز